Meteory – greckie święte skały

Meteory (Μετέωρα) – niezwykłe miejsce na mapie kontynentalnej Grecji. Odwiedzenie monastyrów wkomponowanych w skały stanowi marzenie wielu turystów. Nie byliśmy w tym odosobnieni. Wreszcie i nam się udało. Zaplanowaliśmy prawie dwa dni na miejscu i to był dobry pomysł, bo zwiedzenie wszystkich monastyrów w jeden dzień byłoby bardzo męczące, a pośpiech tutaj nie przystoi. Trzeba mieć czas, by napawać się widokami, spokojnie przemieszczać się między klasztorami i w pełni wykorzystać fakt, że marzenie się spełnia. Warto tak zaplanować wizytę, by trafić na zachód słońca, by zobaczyć jak promienie otulają skały. Meteory to istna magia.

Jak to się wszystko zaczęło

Patrząc na klasztory na wzgórzach, można odnieść wrażenie, że dotarliśmy do jakieś enklawy w Grecji, do odrębnej krainy, która rządzi się swoimi prawami. Te niesamowite skały przyciągały już mnichów, eremitów w X wieku. Tutaj szukali spokoju i kontaktu z Bogiem.

Początkowo mieszkali w jaskiniach i ubogich pustelniach, wykorzystując niezwykły układ masywu zbudowanego z piaskowca i zlepieńca. W XI wieku życie pustelników nabrało już zorganizowanego charakteru, a miejscem jednoczącym stał się skit, a potem klasztor w pobliskim Doupiani (Δούπιανη).

W czasach największego rozkwitu klasztornego życia na Meteorach (XVI wiek) działały aż 24 klasztory. Obecnie działa już tylko 6 klasztorów, czyli 4 męskie i 2 żeńskie. Dostrzeżenie pozostałości po dawnych klasztorach wymaga spostrzegawczości. Warto wspomnieć, że każdy klasztor znajdował się na odrębnej skale.

W czasach panowania na tych terenach Imperium Osmańskiego (1453-1828) klasztory pełniły także ważną funkcję społeczną – dbały o zachowanie języka (tajne nauczanie) i tradycji.

Obecnie klasztory to jedna z głównych atrakcji turystycznych Grecji kontynentalnej. Wejście do każdego klasztoru płatne, więc klasztory osiągają gigantyczne wpływy z turystów każdego roku.

Spis treści:

Klasztor Świętej Trójcy
Klasztor Wielkiego Meteora
Klasztor Russanu
Klasztor Warlaam
Klasztor św. Stefana
Klasztor św. Mikołaja Anapafsa

Klasztor Świętej Trójcy (Μονή Αγίας Τριάδος, Moní Agías Triádos) prezentuje się cudownie z oddali. Monastyr wtopiony w szczyt potężnej skały. Kiedy go założono? Dokładnej daty nie ustalono, ale gdzieś pomiędzy 1458 a 1476 rokiem. Istnieją też przesłanki, że mógł działać w latach 60. XIV wieku. Zgodnie z tradycją, miejsce odosobnienia założył mnich Dometios (Δομέτιος).

Legenda głosi, że materiały na budowę klasztoru gromadzono kilkadziesiąt lat, a sama budowa trwała prawie 18 lat. To, że budowa trwała tak długo wydaje się realne, bo kompleks naprawdę spory, a dostarczanie materiałów na szczyt góry stanowiło nie lada wyzwanie.

Trudno z oddali to ocenić, ale na szczycie zagospodarowano kilka hektarów terenu (5-6 ha). Zbudowano na nich 2 kościoły, zaplecze gospodarczo-mieszkalne oraz zbiorniki na wodę.

Kiedyś na szczyt skały można było dostać się jedynie po sznurowych drabinkach. Druga opcja to wejście do worka z sieci i wciąganie pasażera z wykorzystaniem kołowrotka (wrizoni) na górę. Do dziś działa wagonik (już nowoczesny), którym można wygodnie dostarczyć towary do klasztoru.

Zostawiono na pamiątkę historyczny kołowrót i siatkę, by pokazać dawny system transportu ludzi i zapasów do monastyru.

Do klasztoru prowadzi wyłożona kamieniami ścieżka – najpierw trzeba zejść w dół, by potem wdrapać się w górę. Dojście bezpieczne, ale z towarem już byłoby męczące.

Klasztor został splądrowany przez Niemców podczas II wojny światowej i wiele bezcennych zabytków przepadło. Na szczęście zachowały się freski z końca XVII wieku i z pierwszej połowy XVIII wieku.

Z tarasu widok na okolicę i pobliskie miasteczko Kalambaka (Καλαμπάκα). Najwyższy, otwarty poziom to gołe skały, które w upalny dzień kumulują ciepło.

Klasztor Wielkiego Meteora (Μεγάλο Μετέωρο, Megalo Meteoro) czyli Klasztor Przemienienia Pańskiego (Μονή της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, Moni tis Metamorfosis tou Sotiros) stanowi chyba punkt obowiązkowy dla wszystkich zwiedzających, dla grup i dla turystów indywidualnych.

Robi wrażenie, gdyż wznosi się ponad 600 metrów nad poziomem morza, a jakieś 400 metrów powyżej miasteczka Kalambaka (Καλαμπάκα). To najwyższa skała w okolicy. To najważniejszy klasztor Meterów, a pozostałe podlegają właśnie klasztorowi Wielkiego Meteora.

Przez dziesiątki lat do klasztoru można było dostać się wyłącznie po sznurowej drabince lub dać się wciągnąć w sieci.

Dopiero w 1923 roku wydrążono niewielki tunel i wykuto schody, co znacząco ułatwiło życie mnichom.

Pierwszy kościół powstał w 1388 za czasów pierwszego osadnika o imieniu Atanasios (Αθανάσιος, św. Atanazy).

Legenda głosi, że Atanazy dostał się na szczyt skały na skrzydłach orła i podaje rok 1344. Dodajmy, że wersja bardziej realna mówi, że wspiął się na skałę raczej z 14 innymi mnichami.

Atanazemu przyświecała idea stworzenia dobrze zorganizowanego, wzorcowego klasztoru.

Klasztor został przebudowany od podstaw w 1484. Najstarsze zachowane freski pochodzą właśnie z końca XV wieku. Można także przyjrzeć się z bliska kołowrotkowi, którym kiedyś wciągano mnichów i towary.

Ciekawostka – greckie słowo metéōros (μετέωρος) znaczy „zawieszony w powietrzu”.

 

Geneza nazwy klasztoru Russanu (Μονή Ρουσάνου, Moni Roussanou) pozostaje tajemnicą, a data jego założenia w 1388 także nie jest pewna. Inna wersja podaje rok 1288.

Wiadomo jednak, że główny kościół zbudowano w 1545 roku i przy tej okazji wymienia się imiona 2 mnichów pochodzących z Epiru (Ήπειρος, Ipiros) – Joasafa i Maksimosa (Ἰωάσαφ i Μάξιμος). Podobno obaj wspięli się na skałę i odkryli pozostałości starszych zabudowań. Dalsze dzieje klasztoru giną gdzieś w mrokach dziejów.

W XX wieku niszczał, został ograbiony podczas II wojny światowej. Dzięki staraniom pani Euzebii z pobliskiej Kastraki (Καστράκι), która od lat 50. XX wieku dbała o budynek na miarę swoich możliwości, zachował się w dobrym stanie do dziś. Od 1971 działa w tym miejscu klasztor żeński. W latach 80. XX przeszedł gruntowny remont.

Dostać się do monastyru można przez mostki – dziś dojście wydaje się banalne, ale kiedyś mostki nad przepaścią, musiał ktoś zbudować. Z oddali można odnieść wrażenie, jakby mury budynku były naturalnym przedłużeniem skały – idealnie wykorzystano każdy fragment powierzchni na szczycie kamiennej kolumny, by wkomponować budynek.

Wewnątrz ciasno, niewielkie pomieszczenia położone na kilku poziomach.

Centralnym punktem klasztoru jest kościół pw. Przemienia Pańskiego (καθολικόν ναό  Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, katholikón naó Metamórfosis tou Sotíros) i zdobią go malowidła z połowy XVI w. Równie stary jest drewniany, pozłacany ikonostas.

W klasztorze czci się szczególnie św. Barbarę (Αγία Βαρβάρα) i mówi się też o tym klasztorze, że to klasztor św. Barbary.

W połowie XIV wieku pustelnik o imieniu Warlaam upatrzył sobie skałę na miejsce odosobnienia (druga pod względem wysokości zagospodarowana skała w Meteorach).

W polskiej literaturze można spotkać się z zapisem klasztor Warłama (Μονή Βαρλαάμ, Moni Warlaam). Podobno sam wybudował niewielki kościółek (inna wersja mówi, że 3 kościółki) ku czci 3 patriarchów, a także kilka cel mieszkalnych. I tak doczekał na szczycie skały kresu swoich dni.

Po jego śmierci długo brakowało chętnych do kontynuowania pustelniczego życia na skale. Dopiero w 1517 roku Nektarios i Teofanis (Νεκτάριος i Θεοφάνης) wdrapali się skałę z zamiarem odbudowania zniszczonego kościoła. Prace rozpoczęto w 1518 – trzeba było najpierw zgromadzić niezbędne materiały.

Podobno gromadzenie budulca zajęło ok. 20 lat, ale już sama budowa poszła szybko i sprawnie. Do Nektariosa i Teofanisa dołączyli inni mnisi, z czasem było już ich nawet 30. Zbudowano m.in. w 1542 kościół pod wezwaniem Wszystkich Świętych (Άγιους Πάντες, Ágious Pántes).

Na przełomie XVI i XVII wieku klasztor specjalizował się w kopiowaniu manuskryptów oraz w hafcie.

Aby ułatwić życie mnichom, wreszcie w XIX wieku dobudowano schody i mostki. Dojście do monastyru nadal męczące, ale zdecydowanie bezpieczniejsze, niż tradycyjne wdrapywanie się po drabinkach lub korzystanie z „kolejki linowej”.

Dotarcie do klasztoru św. Stefana (Μονή Αγίου Στεφάνου, Moní Agíou Stefánou) jest proste, pomimo że zbudowany został na potężnej skale.

Nie trzeba pokonywać dziesiątek schodów. Wchodzi się z poziomu parkingu – wystarczy przejść przez most.

Po wiekach, całkiem opustoszał w połowie XX wieku. Co ciekawe, przeistoczył się w klasztor żeński w 1961.

Klasztor założono w XIV wieku przez Antoniosa Kantakuzinosa i Filoteosa z Sjateny (Αντώνιος Καντακουζηνός i Θεόφιλος). Kościółek pod wezwaniem św. Stefana zbudowano w XV w.

Pod koniec XVIII wieku zbudowano jeszcze kościół pod wezwaniem św. Charalambosa (Καθολικό του Αγίου Χαραλάμπους, Katholikó tou Agíou Charalámpous).

Klasztor zajmował się także edukacją i wsparł finansowo powstanie szkoły w pobliskiej Kalambace i miejscowości Trikala (Τρίκαλα).

Przy klasztorze działa niewielkie muzeum, pokazujące dziedzictwo tego miejsca.

Odnieśliśmy wrażenie, że to najsympatyczniejszy z odwiedzanych monastyrów, o ile to dobry przymiotnik w tym kontekście. Zadbany ogród od razu robi wrażenie, że mieszkają tutaj kobiety.

W klasztorze św. Mikołaja Anapafsa (Μονή Αγίου Νικολάου Αναπαυσά, Moní Agíou Nikoláou Anapafsá) nie przewalają się dzikie tłumy grup zwiedzających, ale oczywiście pojawiają się indywidualni turyści. Wreszcie można niemal poczuć ciszę, która niegdyś towarzyszyła mnichom. W czasie, gdy zwiedzaliśmy klasztor, przewinęło się przez niego, wliczając nas, chyba 8 osób.

Klasztor niewielki, o ciekawej konstrukcji – częściowo wtopiony w skałę i o pionowym układzie małych pomieszczeń. Trochę tu klaustrofobicznie i mrocznie, ale na szczęście na samej górze można podziwiać okolicę i potęgę sąsiadujących skał.

W skale mieści się także malutki kościółek św. Antoniego, na kolejnym poziomie kościół św. Mikołaja. Pomieszczenie bez okien. Jeszcze wyżej refektarz, kościółek Jana Chrzciciela. W tym klasztorze również nie wolno fotografować wnętrz, więc trudno opisywać wystrój bez wsparcia pamięci zdjęciami. Malowidła ścienne z XVI wieku to dzieło mistrza Teofanisa (Θεοφάνης) ur. ok. 1500 na Krecie.

Dzieje klasztoru sięgają XIV wieku. Co ciekawe, w 1909 klasztor opustoszał, a podczas II wojny światowej ucierpiał od niemieckiej bomby. W latach 60. XX wieku przeprowadzono remont i wybudowano chodnik prowadzący do bramy klasztoru.

Może jeszcze dodajmy wytłumaczenie, dlaczego anapafsa. Otóż greckie słowo ανάπαυση (anápafsi) znaczy odpoczynek, czyli patronem klasztoru jest św. Mikołaj Odpoczywający.

Tuż za 80-metrową skałą z klasztorem zaczynają się zabudowania miasteczka Kastraki (Καστράκι).

Jak zwiedzać klasztory

Naszym zdaniem zwiedzanie najlepiej rozłożyć na 2 dni, jeśli chcesz zobaczyć wszystkie 6 monastyrów.

Na Wielki Meteor i Waarlam trzeba zarezerwować najwięcej czasu, a zwiedzanie klasztoru św. Mikołaja Anapafsa zajęło nam najmniej czasu. Odwiedzenie wszystkich w jednym dniu może być trudne, bo zabraknie Ci czasu (kolejki do wejścia potrafią przesuwać się powoli). Po drugie, jeśli nie masz kondycji, to dziesiątki schodów dadzą Ci nieźle w kość. Po trzecie, odwiedzenie 5-6 monastyrów w jednym dniu sprawi, że może Ci się wszystko zlać w jedno.

Pamiętaj, że niektóre monastyry mają wyznaczony 1 dzień w tygodniu, gdy są zamknięte dla zwiedzających. Koniecznie sprawdź to przed planowaniem zwiedzania, by się nie odbić od bramy. I jeszcze trzeba uwzględnić przerwy w ciągu dnia, bo niektóre z nich mają wyznaczoną przerwę wczesnym popołudniem. Inny grafik obowiązuje w sezonie letnim, a inny w zimowym. Zanim zaplanujesz zwiedzanie Meteorów przestudiuj grafik dostępny w Internecie. 

Parkowanie

Przy monastyrach wyznaczono kilka nieco większych parkingów, ale nie zawsze będą na nich wolne miejsca i czasem trzeba parkować wzdłuż drogi. Przy drodze nie ma szerokich poboczy, auta parkują częściowo na pasie ruchu, więc i trochę improwizacji się przyda i oczywiście zdrowego rozsądku się przyda. 

Jak się ubrać i zachowywać w monastyrach

Klasztory to miejsca kultu religijnego, więc pamiętaj o stosownym stroju. Panów obowiązują długie spodnie, a panie spódnice zakrywające kolana. Można też opasać się szeroką chustą. Oczywiście ramiona muszą być zakryte.

Niestety masa turystów zachowuje się skandalicznie i wchodzi wręcz w pyskówki z bileterami, gdy proszą o dostosowanie się do zasad. I według naszych obserwacji problem dotyczył nie tyle turystów indywidualnych, co tych dowożonych wielkimi autokarami przez biura podróży.

Swoją drogą, ciekawe czym zajmuje się pilot wycieczki renomowanego polskiego biura podróży, skoro nie był wstanie przygotować turystów do wizyty w monastyrach? Czuliśmy się zażenowani udawaniem, że nie rozumieją nie tylko basic English obsługi, ale nawet piktogramów. Oczywiście nie tylko polskie grupy zachowywały się dziwnie. Chińskie grupy wprawdzie ubrane stosownie, ale jakby wpadły do parku rozrywki. Szturm na bramy klasztorne, przepychanki i wyścigi.

Przykro też było słuchać komentarzy innych turystów po angielsku i niemiecku, że polska grupa znowu blokuje dostęp do kaplicy itd. Jazgot przewodniczki o imieniu Barbara niósł się daleko. Niestety takie „drobiazgi” bardzo zakłócały zwiedzanie.

We wnętrzach klasztorów obowiązuje zakaz fotografowania. 

Gdzie nocować

Położone w pobliżu miejscowości Kalambaka i Kastraki zapewniają dużą bazę noclegową i gastronomiczną dla turystów, więc ze znalezienie lokum nie powinno stanowić większego problemu.

Podsumowanie

Meteory prezentują się cudownie o poranku lub o zachodzie słońca, gdy nie ma jeszcze/już dzikich tłumów przywożonych przez autokary. Niestety, taka turystyka zabija urok wielu miejsc. Mamy nadzieję, że trafisz tutaj w tzw. niskim sezonie i będziesz cieszyć się pięknem i spokojem Meteorów. My byliśmy pod koniec września i jeszcze było zbyt dużo ludzi.